Przełom października i listopada to dla nas czas myślenia o zmarłych bliskich. Upamiętniając ich obecność poprzez przyozdabianie nagrobków, uczestnictwo w uroczystych mszach świętych czy symboliczne zapalanie zniczy. To także dobry moment na to, aby spotkać się z dawno niewidzianymi członkami rodziny i oddać się zadumie nad życiem – także tym wiecznym.

Nie zawsze było jednak tak, że Wszystkich Świętych obchodzono w listopadzie. Dzień ten nie służył też temu, aby wspominać bliskich, który odeszli. Aby dowiedzieć się, czemu to właśnie jesienią czcimy zmarłych, należy udać się w przeszłość.

Święto zmarłych męczenników – starożytne korzenie

Zmarłych czcimy od niepamiętnych czasów, natomiast z uroczystością Wszystkich Świętych mamy do czynienia od IV wieku. Wtedy to w Cesarstwie Rzymskim pojawiła się potrzeba upamiętniania chrześcijańskich męczenników. Święto przypadało 13 maja, ale niektóre źródła podają również, że zmarłych wspominano w okresie wielkanocnym, a zatem wczesną wiosną.

Dlaczego więc data Wszystkich Świętych jest obecnie tak odległa? Do zmiany doprowadził papież Grzegorz III około roku 740. Zadecydował wówczas o przeniesieniu święta na 1 listopada. Tym samym dzień ten stał się okazją do upamiętniania nie tylko męczenników czy świętych, ale także wszystkich, którzy zaznali bożej łaski. A stało się tak m.in. z powodu… jedzenia.

W źródłach historycznych z tego okresu możemy znaleźć informację sugerującą, że wyżywienie pielgrzymów przybywających do Rzymu, aby celebrować Wszystkich Świętych, okazało się dla miasta zbyt obciążające. Z jednej strony wraz z początkiem wiosny kończyły się zapasy żywności, z drugiej było natomiast za wcześnie na nowe zbiory. Tym sposobem głowa Kościoła zadecydowała o tym, aby uroczystość przenieść na inny, bardziej obfitujący w żywność okres. Padło na 1 listopada także z jeszcze jednego powodu: Grzegorz III chciał w ten sposób zastąpić pogańskie święto zmarłych, które organizowano mniej więcej w tym samym czasie.

Dzień, w którym czcimy świętość

Co istotne, nie każdy wie, że dzień Wszystkich Świętych to okazja do tego, aby przypomnieć sobie, czym jest świętość w pojęciu chrześcijańskim. Okazją do wspominania bliskich zmarłych jest natomiast 2 listopada, czyli tzw. Zaduszki. Przyjęło się jednak, że to właśnie 1 listopada wracamy wspomnieniami do tych, których z nami nie ma.